گالری تصاویر
slide
تور مجازی مقبره
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
دکتر بلخاری
slide
دکتر محمد نصیری
slide
سید حسن شهرستانی
slide
دکتر ریخته گران
slide
دکتر نصراله پورجوادی
slide
استاد حسینعلی کاشانی
slide
slide
دکتر بیژن بید آباد
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
slide
Prev
Next

  mehrdad 2

کتابشناسی توصیفی

شیخ ابوالقاسم گرّکانی

مهرداد مصوری

هو

۱۲۱

بی‌بدیل زمانه شیخ ابوالقاسم گرّکانی

بحمدلله همایش عارف بزرگ شیخ ابوالقاسم گُرّکانی (اعلی‌الله مقامه) با شکوه و با حضور اندیشمندان و فرهیختگان ارجمند کشور برگزار شد.

گرچه حقیر سراپا تقصیر بدلیل کسالت توفیق حضور و شرکت در آن همایش را نداشتم و با وجود دعوت برادر ارجمند و گرامیم جناب آقای دکترعلی‌محمد صابری (حفظه‌الله تعالی) دبیر محترم همایش شیخ ابوالقاسم گرکانی برای نوشتن مقاله‌ای برای بزرگداشت این عارف الهی تا آن‌زمان موفق بدین امر مهم نشدم، اما با وجود تأسف و تأثر قلبی از عدم حضور در این کار سترگ به نظرم رسید برای بررسی و تحقیق پژوهشگران و محققان گرامی پیرامون شخصیت جناب شیخ ابوالقاسم کُرّگانی دست به گردآوری کتابنامه‌ای، هر چند کوچک و مختصر زده تا هم اهل دانش را به‌کار آید و هم اهل معنا را موجب توجه و گوشه‌ی چشم.

از آن‌جا که فرموده‌اند:

آب دریا را اگر نتوان کشید هم به‌قدر تشنگی باید چشید

این مقال مختصری از توصیف مقامات حضرت شیخ در کتا‌ب‌ها و مقاله‌هایی است که در آن‌ها به شخصیت بزرگوار ایشان اشاره شده است.

بمنّه و کرمه

خاکراه فقرای نعمت‌اللهی سلطان‌علیشاهی

مهرداد مصوری

خرداد ۱۳۹۳

 

 

توصیف مقامات حضرت شیخ ابوالقاسم گرّکانی:

توصیف علی بن عثمان هُجویری صاحب کتاب کشف المحجوب از جناب شیخ ابوالقاسم گُرّکانی:

ابوالقاسم علی الکُرّکانی، رضی اللّه عنه

و منهم: قطب زمانه و در زمانۀ خود یگانه، ابوالقاسم علی الکرّکانی، رضی‌اللّه عنه و ارضاه

اندر وقت خود بی‌نظیر است و اندر زمانه بی‌بدیل. وی را ابتدا سخت نیکو بوده است و اسفاری سخت به شرط معاملت و اندر وقت وی روی دل همه اهل درگاه بدوست و اعتماد جمله طالبان بر او و اندر کشف وقایع مریدان آیتی است ظاهر و به فنون علم عالم است و مریدان وی هر یکی عالمی را زینتی‌اند و از پس او مر او را خلفی نیکو ماند ان‌شاءاللّه که مقتدای قوم باشد و آن لسان‌الوقت است، ابوعلی‌الفضل بن محمد الفارمدی ابقاه‌اللّه که نصیب خود اندر حق آن بزرگ فرو گذاشته باشد و از کل اعراض کرده و حق‌تعالی و تقدس مر او را به برکات خود زبان حال آن سیّد گردانیده.

روزی من پیش خدمت شیخ نشسته بودم و احوال و نمودهای خود می‌شمردم؛ به حکم آن‌که روزگار خود را بر او سره کنم که ناقد وقت است و وی رضی‌اللّه عنه آن به حرمت می‌شنید و مرا نخوت کودکی وآتش جوانی بر گفتار آن حریص می‌کرد و خاطری صورت می‌گشت: «مگر این پیر را در ابتدا بر این کوی گذری نبوده است که چندین خضوع می‌کند اندر حق من و نیاز می‌نماید؟» اندر حال، وی این در باطن من بدید، گفت: «دوست پدر، این خضوع من نه مر تو را و یا حال تو راست. کَیْ محول احوال در محل محال آید؟ که این خضوع، من محول احوال را می‌کنم و این عام باشد مر همه طالبان را نه خاص مر تو را.» چون این بشنیدم از دست بیفتادم. وی آن اندر من بدید، گفت: «ای پسر، آدمی را با این طریقت، نسبت بیش از این نیست که چون وی را به طریقت بازبندند پندار یافت آن بگیردش، و چون از آن معزول کنندش به عبارت پندارش برسد. پس نفی و اثبات و فقد و وجود وی هر دو پندار باشد و آدمی هرگز از بند پندار نرهد. وی را باید که درگاه بندگی گیرد و جمله‌ی نسبت‌ها از خود دفع کند، به‌جز نسبت مردمی و فرمانبرداری.»

و از بعد آن مرا با وی اسرار بسیار بود، و اگر به اظهار آیات وی مشغول شوم از مقصود بازمانم. واللّه اعلم.

 

وصف شیخ نورالدّین عبدُالرّحمان جامی در کتاب نفحات‌الانس من حضرات القُدس از جناب شیخ ابوالقاسم کُرّگانی:

شیخ ابوالقاسم کُرّگانی (قدّس‌اللّه تعالی سرّه)

نام وی علی است. در وقت خود بی‌نظیر بود و در زمان خود بی‌بدیل. نسبت وی به سه واسطه که شیخ ابوعثمان مغربی و شیخ ابوعلی کاتب و شیخ ابوعلی رودباری‌اند به سیّدالطّایفه جنید می‌رسد.

وی را حالتی قوی بوده است. چنان‌که همه را روی به درگاه وی بوده است. در کشف واقعه‌ی مریدان آیتی بوده است ظاهر. صاحب کشف‌المحجوب گوید: «وقتی مرا واقعه‌ای افتاد. طریق حل آن بر من دشوار شد، قصد شیخ ابوالقاسم کرّگانی کردم. وی را در مسجدی یافتم که بر در سرای وی بود. تنها بود. واقعه‌ی مرا بعینها با ستونی می‌گفت. من ناپرسیده جواب خود یافتم. گفتم: “ایّها الشیّخ! این واقعه‌ی من است”. گفت: “ای پسر! این ستون را خدای‌تعالی در این ساعت با من ناطق گردانید تا از من این سؤال کرد”.»

روزی شیخ ابوسعید و شیخ ابوالقاسم (قدّس‌اللّه تعالی روحهما) در طوس با هم نشسته بودند بر یک تخت، و جمعی درویشان در پیش ایشان ایستاده. بر دل درویشی گذشت: «آیا منزلت این دو بزرگ چیست؟» شیخ ابوسعید روی به آن درویش کرد و گفت: “هر که خواهد دو پادشاه به هم بیند در یک وقت، در یک جای، بر یک تخت، گو در نگر!” آن درویش چون بشنید، در آن هر دو بزرگ نگریست. حق‌تعالی حجاب از پیش چشم وی برداشت تا صدق سخن شیخ بر دل وی کشف گشت و بزرگواری ایشان بدید. پس به دلش بگذشت: “آیا خداوند تبارک و تعالی را امروز در زمین هیچ بنده‌ای است بزرگوارتر از این هر دو شخص؟” شیخ ابوسعید روی به آن درویش کرد و گفت: “مختصر ملکی بُوَد که هر روز در آن ملک چون بوسعید و ابوالقاسم هفتاد هزار فرا نرسد، و هفتاد هزار برسد!”»

 

شرحی از شیخ فریدالدین عطار در کتاب تذکره‌الاولیاء از شیخ ابوالقاسم کُرّگانی به نقل از شیخ ابوسعید ابوالخیر:

«نقل است که شیخ [ابوسعید ابوالخیر] گفت: آن وقت کهقرآن می‌آموختم، پدر مرا به نماز آدینه برد. در راه شیخ ابوالقاسم گرگانی که از مشایخ کبار بود، پیش آمد، پدرم را گفت که ما از دنیا نمی‌توانستیم رفت که ولایت خالی می‌دیدیم و درویشان ضایع می‌ماندند. اکنون این فرزند را دیدم، ایمن گشتم که عالم را از این کودک نصیب خواهد بود. پس گفت: چون از نماز بیرون آیی، این فرزند را پیش من آور. بعد از نماز پدر مرا به نزدیک شیخ برد، بنشستم. طاقی در صومعه‌ی او بود. نیک بلند پدر مرا گفت: ابوسعید را بر کتف گیر تا قرص را فرود آرد که بر آن طاق است. پدر مرا درگرفت. پس دست بر آن طاق کردم و آن قرص را فرودآوردم. قرص جوین بود، گرم چنان‌که دست مرا از گرمی آن خبر بود. شیخ دو نیم کرد، نیمه‌ای به من داد و گفت: بخور نیمه‌ای او بخورد، پدر مرا هیچ نداد، ابوالقاسم چون آن قرص بستد، چشم پُر آب کرد. پدرم گفت: چون است که از آن مرا هیچ نصیب نکردی تا مرا نیز تبرکی بودی، ابوالقاسم گفت: سی سال است تا این قرص بر آن طاق است و با ما وعدی کرده بودند که این قرص در دست هر کس که گرم خواهد شد این حدیث بر وی ظاهر خواهد بودن، اکنون تو را بشارت باد که این کس پسر تو خواهد بود. پس گفت: این دو سه کلمه‌ی ما یاد دار: “لئن ترد همتک مع الله طرفه عین خیرلک مما طلعت علیه الشمس” یعنی اگر یک طرفهالعین همت با حق داری، تو را بهتر از آن‌که روی زمین مملکت تو باشد. یک‌بار دیگر شیخ مرا گفت که ای پسر خواهی که سخن خداگویی گفتم خواهم گفت: در خلوت این می‌گوی شعر:

من بی‌تو دمی قرار نتوانم کرد احسان تو را شمار نتوانم کرد
گر بر تن من زبان شود هر مویی یک شکر تو از هزار نتوانم کرد

همه روز این بیت می‌‌گفتم تا به برکت این بیت در کودکی راه حق بر من گشاده شد.»

 

دو حکایت از شیخ ابوالقاسم گُرّکانی به نقل از کتاب اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید المیهنی تألیف: محمد بن منوّر ابی سعد بن ابی طاهر بن ابی سعید فضل‌اللّه بن ابی‌الخیرالمیهنی:

حکایت: «آورده‌اند کی روزی شیخ بوسعید و شیخ ابوالقسم گرگانی (قدس‌اللّه ارواحهم) در طوس با هم نشسته بودند بر یک تخت و جمعی درویشان پیش ایشان ایستاده، به دل درویشی بگذشت که آیا منزلت این دو بزرگ چیست؟ شیخ بوسعید حالی روی بدان درویش کرد و گفت: هرک خواهد کی دو پادشاه به هم بیند، بر یک تخت و بر یک دل، گو در نگر! درویش چون این سخن بشنید در آن هر دو بزرگ نگاه کرد، حقّ سبحانه و تعالی حجاب از چشم آن درویش برداشت تا صدق سخن شیخ بر دل او کشف گشت و بزرگواری ایشان بدانست. بر دلش برگذشت که آیا خداوند را تبارک و تعالی امروز در زمین بنده‌ای هست بزرگوارتر از این هر دو شخص؟ شیخ بوسعید (قدس‌اللّه روحه‌العزیز) در حال روی بدان درویش کرد و گفت: مختصر ملکی بود، کی هر روزی در آن ملک چون بوسعید و بوالقسم هفتاد هزار نرسد و هفتاد هزار بنرسد. این می‌گفت و می‌گمارید.»

حکایت: «خواجه امام ابوعلی فارمدی [داماد جناب شیخ ابوالقاسم] ؛ (قدس‌اللّه روحه‌العزیز) گفت: کی من در ابتدای جوانی به نشابور بودم به طالب علمی در مدرسه‌ی سراجان. مدتی برآمد خبر در شهر افتاد که شیخ [ابوسعید ابی‌الخیر] از میهنه آمده است و مجلس می‌گوید و کرامات او در میان خلق ظاهر شده. من برفتم تا او را ببینم. چون چشمم بر جمال وی افتاد، عاشق او شدم و محبت این طایفه در دل من زیادت شد و همه روزه گوش می‌داشتم تا شیخ بیرون آید به مجلس و من از ملازمان شدم به نهان، چنانک پنداشتم که شیخ مرا نمی‌داند. تا یک روز در مدرسه در خانه‌ی خویش بنشسته بودم، مرا هوای شیخ در دل افتاد و وقت آن نبود که به معهود شیخ بیرون آید، خواستم کی صبر کنم نتوانستم، برخاستم و بیرون آمدم،چون به سر چهارسو رسیدم، شیخ را دیدم با جماعتی بسیار می‌رفتند، بر اثر ایشان رفتم بی‌خویستن، شیخ را به دعوتی می‌بردند، چون بر آن در سرای رسیدند، شیخ در رفتند و من نیز در رفتم و در گوشه‌ای بنشستم، چنانک شیخ مرا نمی‌دید، چون به سماع مشغول شدند، شیخ را وقت خوش شد و وجدی بر وی ظاهر شد و جامه مجروح کرد. چون از سماع فارغ شدند، شیخ جامه برکشید و پاره کردند، شیخ یک آستین با تیریز به هم جدا کرد و آواز داد که یا بوعلی طوسی کجایی، آواز ندادم، گفتم شیخ مرا نمی‌داند مگر از مریدان شیخ کسی را بوعلی طوسی نام است. شیخ دیگر بار آواز داد، هم جواب ندادم، جمع گفتند مگر شیخ تو را می‌گوید، برخاستم و پیش شیخ رفتم، آستین و تیریز به من داد و گفت تو ما را همچو این آستین و تیریزی. جامه بستدم و بوسیدم و پیوسته به خدمت شیخ می‌آمدم و روشنایی‌ها می‌دیدم. چون شیخ از نشابور برفت، من به خدمت استاد امام ابوالقسم قشیری می‌شدم و حالتها که پدید می‌آمد با وی می‌گفتم. او می‌گفت برو ای فرزند و به علم آموختن مشغول شو. سالی دو سه به تحصیل مشغول شدم تا یک روز قلم از محبره برکشیدم، سپید برآمد، تا سه بارکی بکشیدم سپید برمی‌آمد، برخاستم و پیش استاد امام رفتم و حال بگفتم. استاد گفت چون علم دست از تو بداشت تو نیز دست از وی بدار و به معامله مشغول شو. من برفتم و رخت‌ها از مدرسه به خانقاه کشیدم و به خدمت استاد امام مشغول شدم. روزی استاد امام رفته بود در گرمابه تنها، من برفتم و دلوی چند آب در گرمابه ریختم. استاد برآمد و نماز بگزارد و گفت این کی بود کی آب در گرمابه ریخت؟ با خود گفتم مگر بی‌ادبی کرده باشم. خاموش شدم. دیگربار بگفت، من هم جواب ندادم. چون سه بار گفت گفتم من بودم. استاد گفت ای بوعلی هرچ بوالقسم بهفتاد سال نیافت تو بیک دلو آب بیافتی. پس مدتی در خدمت او به مجاهدت مشغول بودم. یک روز حالتی به من درآمد که در آن حالت گم شدم، آن واقعه باز گفتم. گفت ای بوعلی حد روش من ازین فراتر نیست هرچ ازین فراتر بود ما راه بدان نبریم. با خود اندیشه کردم کی مرا پیری بایستی کی مرا راه نمودی و ازین مقام پیشتر بردی و آن حالت زیادت می‌شد، و من نام بوالقسم گرگانی شنوده بودم، برخاستم و روی بطوس نهادم و من جایگاه او نمی‌دانستم. چون به شهر رسیدم جای او بپرسیدم، گفتند به محلت رودبار نشیند، در مسجدی با جماعت مریدان، من رفتم تا بدان مسجد، شیخ بوالقسم نشسته بود، من دو رکعت نماز گزاردم و پیش او شدم، او سر در پیش داشت، سر از پیش برآورد و گفت: بیا ای بوعلی تا چه داری. سلام کردم و وقایع خویش بگفتم. شیخ بوالقسم گفت: مبارک باد! هنوز ابتدا می‌کنی، اگر تربیت یابی به مقامی برسی با خویشتن گفتم که پیر من این است، به خدمت او مقام کردم …»

 

در نامه دانشوران حکایتی دیگر از جناب شیخ ابوالقاسم گُرّکانی به این مضمون نقل شده است:

«آن عارف کامل وقتی در راهی می‌گذشت،جوانی نزد وی آمد که مرا نصیحتی کن. گفت: برو به نزد پدر و مادر، هر چه آن‌ها تو را گویند نصیحت همان است. آن جواندر آن روز نزد پدر رفت و شرط خدمت به جای آورد. برخلافت سابق هر چه او را فرمان داد، عمل نمود. پدر از تغییر حالتپسر تعجب نمود و آن گرفتگی که از پسر داشت، رفع شد. روزی در خلوت از او پرسید که این تغییر حالت که از برای تو پدیدکرد، سبب چه شد که پیش از این برخلاف این بودی؟ پسر از برای پدر سبب را بیان نمود، پدر را از آن حال تعجب رویداد و دست پسر بگرفت و به نزد شیخ آمد. پدر و پسر در زمره‌ی مریدان معدود شیخ گشتند.»

باز در منبع فوق آمده است: «وقتی شیخ به راهی می‌گذشت، جوانی مست، خرقه‌ی شیخ را برداشته و برفت. روز دیگر شیخ به توسط یکی از مریدان، چنددینار زر جهت آن جوان فرستاد و پیغام داد که چون دانستم تو را به زر احتیاج است و آن خرقه را قیمتی نمی‌باشد اینزرها را فرستادم تا به مصارف خود برسانی، آن جوان چون این‌گونه مهربانی از آن عارف اجل دید، خرقه را برداشته و به نزدوی آمد و در پای شیخ افتاده توبه نمود و از مریدان خاص او گردید. بلی چنین است آن را که استعداد فطری باشد به یکنظر مرشد، تغییر کلی از برایش حاصل است و در آن‌کس که استعداد نباشد اگر سال‌های دراز خدمت مرشد را نمود،همچنان بی‌توفیق در روزگار خواهد ماند و از دنیا محروم خواهد گردید و آن عارف کامل وقت زندگانی و ایام خود را درنیشابور بسر می‌برد تا زمان زندگانی را وداع گفت، وفاتش چند سال قبل از وفات عارف اجل کامل ابوسعیدبن ابوالخیرروی داده است (والله تعالی اعلم).»

در نامه‌ی دانشوران آمده است:

«شیخ ابوالقاسم در زمان سلطنت و اقتدار سلطان محمود غزنوی می‌زیسته و معاصر فردوسی و ابوسعید ابوالخیر بوده ودر میان آن‌ها شأنی رفیع و قدری منیع داشته است.»

 

همچنین در مقاله‌ی «مزار شیخ ابوالقاسم» نوشته‌ی ایرج امانپور قرائی آمده است:

«فضل‌الله روزبهان در صفحه‌ی ۳۵۰مهمان‌نامه‌ی بخارا به نقل از نصیحه‌الملوکصفحه‌ی ۱۸۳ مقدمه، مدفن او [شیخ ابوالقاسم گرکانی] را قبرستان شهر طوس و نزدیک آرامگاه اماممحمد غزالی و شیخ ابونصر سراج طوسی نوشته و متذکر شده که خود او (روزبهان) در سنه‌ی ۹۱۵ هجری‌قمری همراهخان بزرگ ازبک، محمدخان شیبانی، ضمن زیارت قبر امام محمدغزالی در خانقاه طوس، قبر شیخ ابوالقاسم و شیخابونصر را نیز زیارت کرده و نوشته که در آن ایام شهر طوس را «یادگارخانی»می‌گفتند. استاد دکتر شفیعی کدکنی درکتاباسرارالتوحید آن‌جا که به مناسبت ملاقات شیخ ابوسعید ابوالخیر با شیخ ابوالقاسم از شخص اخیر یاد کرده،ناموی را عبدالله بن علی بن عبدالله الطوسی و اهل روستای «کرکان» از توابع شهر طوس می‌داند که در آن‌جا می زیسته واز راه مزرعه‌داری امرار معاش می کرد و خانقاهی در آن‌جا داشته و عده‌ای از بزرگان تصوف شاگرد و مرید او بوده‌اند.»

 

تعریف شیخ به نقل از مقدمه‌ی کتاب جواهر الاسرار و زواهر الانوار:

«شیخ ابوالقاسم گرگانی در جمیع علوم صاحب کمال بوده و در طریق عشق پروانه شمع جمال و آشفته سطوات جلال.»

 

در کتاب رشحات عین الحیات تالیف فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی سبزواری از قول حضرت شیخ ابوالقاسم گرّکانی چنین آمده است:

می فرمودند که شیخ ابوالقاسم گرگانی قدس سره گفته اند با کسی نشین که همگی تو او شود یا همگی او تو شود یا هر دو در حق سبحانه گم شوید، نه تو مانی و نه او.

 

گزیده‌ِی کتاب‌هایی که به حضرت شیخ ابوالقاسم گرّکانی اشاره نموده‌اند:

ـ اسرارالتوحید

منور، محمد. اسرارالتوحید، با مقدمه، تصحیح و تعلیقات دکترمحمدرضا شفیعی‌کدکنی، چ اول، تهران، آگاه، ۱۳۶۶، ج دوم، ص ۶۷۷٫

ـ تاریخ گزیده

حمدالله مستوفی. تاریخ گزیده. این منبع به نقل از طرائق‌الحقائق، ج ۲، ص ۵۵۳٫

(موضوع تدفین فردوسی و ممانعت جناب شیخ ابوالقاسم از دفن وی در گورستان مسلمانان را دکترشفیعی‌کدکنی رد کرده و یادآوری نموده که هر کس منابع اطلاعات در باب شیخ ابوالقاسم را از مد نظر گذرانده باشد، به نیکی او را از این اتهام تبرئه می‌کند. (نقل از کتاب اسرارالتوحید. تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی، ج ۲، ص ۶۷۷).

ـ جغرافیای تاریخی ولایت زاوه

خسروی، محمدرضا. جغرافیای تاریخی ولایت زاوه، چ اول، مشهد، آستان قدس، ۱۳۶۶، ص ۳۷٫

ـ دایره‌المعارف تشیع

زیرنظر صدرحاج سیّدجوادی، احمد؛ خرمشاهی، بهاءالدین؛ فانی؛ کامران و دیگران، دایره‌المعارف تشیع، تهران، بنیاد خیریه و فرهنگی شط (نشر شهید سعید محبی)، چ اول، ۱۳۶۶، ج اول، ص ۴۳۴٫

ـ جواهرالاسرار و زواهرالانوار

خوارزمی، کمال‌الدین حسین. جواهرالاسرار و زواهرالانوار، تصحیح دکترمحمدجواد شریعت، تهران، مشعل، چ اول، ۱۳۶۰، ج اول، مقدمه‌ی کتاب.

رشحات عین الحیات

واعظ کاشفی، فخرالدین علی بن حسین. رشحات عین الحیات، با مقدمه و تصحیح و حواشی و تعلیقات دکتر علی اصغر معینیان، انتشارت بنیاد نیکوکاری نوریانی، چ اول، شهریور ۱۳۵۶، ج اول، صص ۱۱و ۱۳٫

 

رشحات عین الحیات

واعظ کاشفی، فخرالدین علی بن حسین. رشحات عین الحیات، با مقدمه و تصحیح و حواشی و تعلیقات دکتر علی اصغر معینیان، انتشارت بنیاد نیکوکاری نوریانی، چ اول، شهریور ۱۳۵۶، ج دوم، ص ۴۵۶٫

ـ رهبران طریقت و عرفان

سلطانی گنابادی، حاج میرزا محمدباقر. رهبران طریقت و عرفان، تهران، حقیقت، چ ششم، ۱۳۵۸، صص ۱۵۳-۱۵۵٫

تحت ذیل: قطب پنجم شیخ ابوالقاسم گورکانی.

ـ طرائق‌الحقائق

(نایب‌الصدر)، محمد معصوم شیرازی. طرائق‌الحقائق، تصحیح محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه‌ی سنایی، چ دوم، بی‌تا، ج دوم، صص ۵۵۱-۵۵۲٫

تحت ذیل: ترجمه جناب شیخ ابوالقاسم علی جرجانی.

ـ خزینه الاصفیاء

سرور لاهوری، غلام سرور بن غلام محمد. خزینه الاصفیاء، هند، مطبع نامی منشی نول،۱۳۲۰ هـ. ق، ج دوم، ص ۷٫ [نقل از دایرهالمعارف تشیع، ج ۱، ص ۴۳۴] .

ـ کشف‌المحجوب

الهجویری الغزنوی، ابوالحسن علی بن عثمان الجلابی. کشف‌المحجوب،تصحیح و. ژوکوفسکی، با مقدمه‌ی قاسمانصاری، اول، تهران، ۱۳۵۸، ص ۲۱۱٫

ذیل: ابوالقاسم علی الکُرّکانی (رضی‌اللّه عنه).

ـ تذکره‌الاولیاء

عطار، فریدالدین محمد عطار نیشابوری. کشف‌المحجوب، بررسی، تصحیح متن، توضیحات و فهرست‌ها از: دکترمحمد استعلامی، چ بیست‌وسوم تهران، زوار، ۱۳۹۱، ص ۶۹۷٫

ـ نامه‌ی دانشوران

زیر نظر (اعتضادالسلطنه)، علیقلی‌میرزا. نویسندگان: محمدمهدی عبدالرب‌آبادی شمس‌العلما، حاج‌میرزا ابوالفضل ساوجی، میرزاحسن طالقانی، عبدالوهاب ابن‌عبدالعلی گلیزوری قزوینی معروف به ملاآقا، نامه‌ی دانشوران. تهران، دارالفکرـ دارالعلم، چ دوم، ۱۳۳۳، ج پنجم، ص ۴۰٫

ـ نامه‌ی دانشوران

زیر نظر (اعتضادالسلطنه)، علیقلی‌میرزا. نویسندگان: محمدمهدی عبدالرب‌آبادی شمس‌العلما، حاج میرزا ابوالفضل ساوجی، میرزاحسن طالقانی، عبدالوهاب ابن‌عبدالعلی گلیزوری قزوینی معروف به ملاآقا، نامه‌ی دانشوران. تهران، دارالفکر ـ دارالعلم، چ دوم، ۱۳۳۳، ج دوم، ص ۵۵۵٫

ـ نفحات‌الانس

جامی، عبدالرحمان. نفحات‌الانس، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: دکترمحمود عابدی، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۰، ص ۳۱۲٫

تحت ذیل: شیخ ابوالقاسم کُرّگانی (قدّس‌اللّه تعالی سرّه).

ـ جامع‌السلوک

نقشبندی مجدّدی، امان‌الله. جامع‌السلوک، سعی و اهتمام: سیّدعبدالله نقشبندی، چ چهارم، تهران، خواجه عبدالله انصاری، ۱۳۹۲، صص ۱۴۱، ۱۴۷و ۲۶۲٫

ـ خورشید تابنده

(محبوب‌علیشاه)، حضرت آقای حاج‌علی تابنده. خورشید تابنده، چ سوم، تهران، حقیقت، ۱۳۸۳، صص۲۵۷ -۲۵۸٫

تحت ذیل: تعمیر و توسعۀ مقبرۀ شیخ ابوالقاسم گرکانی در تربت حیدریه.

ـ سفرنامه‌ی صفاءالسلطنه نائینی

نائینی، میرزاعلی‌خان. سفرنامه‌ی صفاءالسلطنه نائینی، به اهتمام: محمد گلبن، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۶، ص ۳۰٫

_شیخ ابوالقاسم گرگانی

دارا نجات، شیخ ابوالقاسم گرگانی. چ اول، تاجیکستان، شرق آزادی،۱۹۷۷، تمامی صفحات.

ـ ریاض‌السیاحه

(مست‌علیشاه). حاج زین‌العابدین شیروانی. ریاض‌السیاحه، با مقدمه‌ی حسین بن بدرالدین، تصحیح و تنظیم: حامد ربانی، تهران، سعدی،  ١٣٣٩ ، صص ۲۵، ۱۳۵، ۱۹۴ و ۲۳۰٫

ـ لغت‌نامه‌ی دهخدا

دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه‌ی دهخدا، چ دوم از دوره‌ی جدید، تهران، مؤسسه‌ی انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ج ۱۱۲، ص ۱۶۲۷۱٫

تحت ذیل: علی کرکانی. [ ع َ ی ِ ک ُ رَ ] (اِخ ) (شیخ …) مکنی به ابوالقاسم. از عرفای مشهور اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هـ.ق و معاصر با شیخ ابوسعید ابوالخیر و سلطان محمود غزنوی بود. نسب او به سه واسطه به شیخ جنید می‌رسد و وی در نیشابور ساکن بود و بسیاری از کرامات او درنامه‌ی دانشوران مذکور است . رجوع به نامه‌ی دانشوران ج ۲، ص ۲۷۱ شود.

ـ مزار شیخ ابوالقاسم

امانپور قرائی، ایرج. «مزار شیخ ابوالقاسم» فصلنامه مشکوه، ش ۴۴، (پاییز ۱۳۷۳)، صص۱۸۰-۱۹۱٫

ـ مجموعه‌ی سلاسل طریقت

(ثابت‌علی)، مهندس سیّدعلیرضا جذبی. مجموعۀ سلاسل طریقت،تحقیق، بررسی و نمودار سلاسل [هنوز به چاپ نرسیده است.]

ـ دایره‌المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره‌ی اسلامی (بناهای آرامگاهی)

ملازاده، کاظم. محمدی، مریم. دایره‌المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره‌ی اسلامی، تهران، چ دوم، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، حوزه‌ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸، ص ۵۵٫

تحت ذیل: آرامگاه شیخ ابوالقاسم (تربت حیدریه).

ـ با فردوسی، سلوک صوفیانه تا دیار سیمرغ

آزمایش دکترسیّدمصطفی. با فردوسی، سلوک صوفیانه تا دیار سیمرغ، چ دوم، تهران، حقیقت، صص ۱۶۸، ۱۸۳-۱۹۱٫

تحت ذیل: رشتۀ انتساب شیخ ابوالقاسم علی بن عبدالله کّرکانی طوسی.

ـ نغمه‌سرایان گلشن راز (دیدگاه‌های بزرگان حکمت اشراق درباره‌ی وطن)

(نعمت‌علی)، دکتر محمدرضا نعمتی کرمانشاهی. نغمه‌سرایان گلشن راز (دیدگاه‌های بزرگان حکمت اشراق درباره‌ی وطن)، چ اول، تهران، آبنوس و کتابخانه‌ی خاوران در پاریس، ۱۳۷۷، ص ۷۷٫

تحت ذیل: قطب پنجم جناب شیخ ابوالقاسم گورکانی.

ـتذکره‌الشُعراء

دولتشاه سمرقندی. نغمه‌سرایان گلشن راز، به اهتمام و تصحیح، ادوارد گرانویل براون، تهران، اساطیر، ۱۳۸۲، ص ۵۴٫

موضوع فوت حکیم ابوالقاسم فردوسی و نخواندن نماز جنازه توسط شیخ ابوالقاسم گرکانی بر او و خواب دیدن شیخ ابوالقاسم گرکانی وی را که در بهشت عدن درجات عالی دارد و سؤال از او که این درجه به چه یافتی؟ گفت بدان یک بیت که در توحید گفتم و آن این است:

جهان را بلندی و پستی تویی ندانم چه‌‌ای هر چه هستی تویی

آمده است که برای اطلاع بیش‌تر، به مطلب زیر عنوان کتاب تاریخ گزیدهدر فوق مراجعه شود.

و نیز نگا: ص ۱۹۶٫

ـ نمونه ای از مآثرالکاملین

نمونه‌ای از مآثرالکاملین، از انتشارات سلسله‌ی ذهبیه ( نام ناشر و نویسنده یا مؤلف ندارد) بدون تاریخ، با عنوان «جناب شیخ ابوالقاسم گورکانی»، صص ۶ و ۷ که البته در بالای صفحه شماره‌ی صص ۱۱۶۶ و ۱۱۶۷ قید شده است.

در کتاب‌هایشرح‌التعرف لمذهب التصوف، ابوابراهیم اسماعیل مستملی بخاری؛ قدسیه، خواجه محمد پارسا؛ کیمیای سعادت، ابی حامد محمد غزالی؛ سفینه‌الاولیاء، محمد داراشکوه و بسیاری دیگر از کتاب‌ها نیز به شرح حال و مقامات شیخ ابوالقاسم گّرکانی پرداخته‌اند که به معرفی گزیده‌ای از آن‌ها در این نوشتار بسنده شد.

حضرت شیخ ابوالقاسم گرکانی (اعلی‌الله مقامه الشریف و نورالله مرقده) در سال ۳۵۰ هـ.ق متولد و حدود ۴۵۰ هـ.ق وفات یافت و مزار کثیرالانوار ایشان در سه کیلومتری جنوب‌شرقی شهر تربت‌حیدریه درروستایی با نام خودش قرار گرفته است. متن سنگ قبر وی که مزین به جمله‌ی مولانا حضرت آقای سلطان‌حسین تابنده گنابادی (رضا علیشاه) است، با شعرزیر آغاز شده است:

هرگز نمیرد آن‌که دلش زنده شد به عشق ثبت است بر جریده عالم دوام ما

مرقد مطهر حضرت شیخ ابوالقاسم علی گرکانی پنجمین قطب سلسله‌ی جلیله‌یصوفیه‌ی معروفیه در زمان غیبت پس از شیخ ابی‌عمران سعید بن سلام مغربی درسال ۳۷۵ هـ.ق در مسند ارشاد متمکن و در سال ۴۵۰ هـ.ق رحلت فرمود.

بمنّه و کرمه

مهرداد مصوری

تهران خرداد ۹۳

 

 

مهرداد مصوری

مهرداد مصوری